NGUỒN GỐC, DANH TIẾNG VÀ CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM SẦU RIÊNG CÁI MƠN

173

Cái Mơn là một địa danh thuộc huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre. Theo người dân địa phương từ “Cái” trong từ “Cái Mơn” là nói đến con rạch lớn, “Mơn” được đọc trại từ “Khmu” tiếng người Khmer được gọi là mật ong. Theo nhà văn Sơn Nam, xưa kia hai bên bờ sông rạch của vùng Cái Mơn có rất nhiều ong làm tổ vì đây là xứ trồng cây trái xum xuê, quanh năm hoa trái đầy cành nên thu hút ong về làm tổ, hút mật . Vì thế tên Cái Mơn bắt nguồn từ ý nghĩa như vậy.

Ngày nay, Cái Mơn được du khách thập phương khắp nơi biết đến là thủ phủ của trái cây, hoa kiểng. Và một trong những sản vật tiêu biểu nhất của vùng đất này chính là sầu riêng:

“Bến Tre nước ngọt lắm dừa,
Ruộng vườn màu mỡ, biển thừa cá tôm
Sầu riêng, măng cụt Cái Mơn
Ba Tri muối mặn, Giồng Trôm lúa vàng…”

Sầu riêng ở vùng Cái Mơn là loại quả có vỏ xù xì, nhiều gai nhọn bên ngoài nhưng thịt quả bên trong lại vô cùng thơm ngon, béo ngọt. Trải qua thời gian, danh tiếng của sầu riêng vươn xa đến nỗi những quả sầu riêng có nguồn gốc, xuất xứ từ tỉnh Bến Tre dần được người tiêu dùng mặc định là sầu riêng Cái Mơn.

Nói đến nguồn gốc sầu riêng này thì người dân nơi đây không ai biết chính xác. Tuy nhiên, tại địa phương có một câu chuyện lưu truyền rằng nguồn gốc sầu riêng có từ nước bạn Campuchia, một thầy Nho tên là Nguyễn Duy Lưu (1857 – 1947) trong lần đi dạy đã tình cờ mang giống cây sầu riêng về trồng. Lúc đó, ông Nguyễn Duy Lưu đã đặt tên cho giống cây sầu riêng này là sầu riêng Sữa Bò, bởi nó có vị ngọt và béo thơm như sữa bò, cơm mềm, hạt lép, vỏ mỏng với mùi thơm đặc trưng. Đến năm 2003, giống sầu riêng đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận. Tiếp nối giá trị và lợi thế của sầu riêng Sữa Bò, hai giống sầu riêng Ri6 và Monthong được trồng tại Bến Tre tiếp tục được dấu ấn mạnh mẽ đối với người tiêu dùng bởi những nét độc đáo rất riêng về chất lượng, hương thơm, màu sắc, mùi vị. So với sầu riêng các vùng khác, danh tiếng chất lượng của quả sầu riêng Cái Mơn luôn được đánh giá cao tại các cuộc thi về trái cây do Viện cây ăn quả Miền nam và huyện Chợ Lách tổ chức.

Nhiều kết quả phân tích về hình thái, cảm qua và chỉ tiêu lý hóa đều cho thấy sầu riêng Cái Mơn có những tính chất, chất lượng đặc thù mà sầu riêng trồng ở vùng khác không thể có được. Những tính chất đặc thù này có được nhờ sự tác động mang tính quyết định của các điều kiện tự nhiên đặc biệt của khu vực chỉ dẫn địa lý và kỹ thuật canh tác của người dân nơi đây. Đặc điểm chung dễ nhận biết của nhiều giống sầu riêng có nguồn gốc từ Cái Mơn đó là: hạt lép, tỷ lệ hạt thấp, cơm dày béo ngọt và thơm đặc trưng. Hiện nay, 02 giống sầu riêng được trồng phổ biến nhất ở Cái Mơn là Monthong và Ri6. Giống sầu riêng Monthong có dạng hình trụ, đỉnh nhọn, chia ngăn rõ, vỏ có màu vàng nâu khi chín. Cơm sầu riêng gống Monthong có màu vàng nhạt, lượng xơ trung bình, ráo, vị ngọt thanh béo, mùi thơm nhẹ. Giống sầu riêng Ri6 có dạng hình elip, vỏ có màu xanh, hơi vàng khi chín, gai cao và thưa, chân gai thường có 5 cạnh và bóng láng. Sầu riêng Ri6 có cơm màu vàng đậm, ít xơ, ráo và cầm không dính tay, có mùi thơm đậm, vị ngọt đậm hơn và độ béo lại thấp hơn so với sầu riêng giống Monthong.

Sầu riêng Monthong

Sầu riêng Ri6

Theo thời gian sầu riêng đã trở thành loại cây trồng chủ lực, có đóng góp lớn đối với kinh tế – xã hội của vùng đất Cái Mơn nói riêng và tỉnh Bến Tre nói chung. Nhằm bảo vệ, gìn giữ nguồn gốc địa lý, danh tiếng và tính chất đặc thù của sầu riêng Cái Mơn, Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre đã quyết định cho phép triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ với Dự án: “Tạo lập, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý “Cái Mơn” dùng cho sản phẩm sầu riêng của tỉnh Bến Tre”.

Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ của các cấp chính quyền, sự nghiên cứu tận tình của các nhà khoa học và sự ủng hộ nhiệt tình của toàn thể cộng đồng sản xuất, kinh doanh sầu riêng, Dự án đã tạo ra nhiều kết quả quan trọng, chứng minh được nguồn gốc, danh tiếng, tính chất đặc thù của sầu riêng Cái Mơn; chứng minh được mối quan hệ hữu cơ giữa tính chất đặc thù của sản phẩm với điều kiện tự nhiên và con người của khu vực chỉ dẫn địa lý. Sau khi thẩm định kỹ lưỡng các điều kiện bảo hộ chỉ dẫn địa lý, ngày 11/5/2020, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận số 00080, bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Cái Mơn” cho quả sầu riêng của tỉnh Bến Tre.

Sầu riêng Cái Mơn là sản phẩm nông sản thứ ba của tỉnh Bến Tre được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, sau dừa xiêm xanh Bến Tre và bưởi da xanh Bến Tre. Với công cụ chỉ dẫn địa lý, các nhà sản xuất và kinh doanh sầu riêng sẽ giành được lợi thế cạnh tranh lớn hơn trên thị trường nhờ danh tiếng và chất lượng của sản phẩm đã được công nhận; đồng thời các nhà quản lý cũng dễ dàng hơn trong việc thực thi các hoạt động chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ./.

Biên tập: Nguyễn Thị Tuyết Nhi